ratujmyczystepowietrze.pl

Alternatywny projekt ustawy z dnia 21 lutego 2026 r. wobec projektu ustawy Ministerstwa Klimatu i Środowiska z dnia 10 lutego 2026 r.

USTAWA

z dnia …..

o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”

Art. 1. 1. Ustawa określa formy i zasady pomocy beneficjentom, którym udzielono dotacji albo grantu na realizację przedsięwzięć lub zadań w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, a którzy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy lub osoby trzeciej działającej w imieniu lub na rzecz wykonawcy nie wykonali zobowiązań wynikających z umów o dofinansowanie tych przedsięwzięć lub zadań lub wykonali je nienależycie i z tego tytułu są zobowiązani do zwrotu należności wynikających z tych umów.

2. Przepisy ustawy mają zastosowanie do umów o dofinansowanie zawartych na podstawie wniosków beneficjentów o udzielenie dofinansowania w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” złożonych od dnia 15 lipca 2022 r. do dnia 28 listopada 2024 r.

3. Przepisy ustawy stosuje się wyłącznie w przypadkach, w których niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o dofinansowanie wynika wyłącznie lub w przeważającej części z niedotrzymania terminu realizacji przedsięwzięcia lub zadań, w tym w szczególności wskutek opóźnień, przerw w realizacji, ograniczeń organizacyjnych wykonawcy albo innych okoliczności niezależnych od beneficjenta, oraz gdy beneficjent nie dokonał zwrotu należności.

Art. 2. Użyte w ustawie określenia oznaczają:

1) beneficjent – osobę fizyczną, z którą właściwy fundusz zawarł umowę o dofinansowanie i która z przyczyn leżących po stronie wykonawcy lub osoby trzeciej działającej w imieniu lub na rzecz wykonawcy nie wykonała zobowiązań wynikających z tej umowy lub wykonała je nienależycie i z tego tytułu jest zobowiązana do zwrotu należności;

2) należność – kwotę wypłaconej w ramach umowy o dofinansowanie refundacji lub zaliczki, do zwrotu której zobowiązany jest beneficjent, wraz z należnymi odsetkami wynikającymi z tej umowy oraz wszelkimi kosztami dochodzenia tych kwot i odsetek;

3) Program Priorytetowy „Czyste Powietrze” – program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przyjęty uchwałą Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z dnia 6 czerwca 2018 r. Nr A/34/1/2018 (z późn. zm.), mający na celu poprawę jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę źródeł ciepła i poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych jednorodzinnych, wdrażany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej;

4) umowa o dofinansowanie – umowę:

a) o której mowa w art. 411 ust. 8 ustawy z dnia 27 kwietnia 2021 r. – Prawo ochrony środowiska, na podstawie której właściwy fundusz udzielił beneficjentowi dotacji na realizację przedsięwzięcia,

b) o powierzenie grantu, o której mowa w art. 41 ust. 7 ustawy z dnia 28 kwietnia
2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027 (Dz. U. z 2025 r. poz. 1733 i 1844), na podstawie której właściwy fundusz udzielił beneficjentowi grantu na realizację zadań służących osiągnięciu celu projektu grantowego

– w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, w związku z realizacją której beneficjent zawarł z wykonawcą umowę na wykonanie usług, dostaw lub robót budowlanych, w ramach przedsięwzięcia, o którym mowa w lit. a, albo w ramach zadań, o których mowa w lit. b;

5) właściwy fundusz – wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej, o którym mowa w art. 400 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r. poz. 647, 1080, 1812 i 1863), który zawarł umowę o dofinansowanie;

6) wykonawca – osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, lub grupę takich podmiotów, z którą beneficjent zawarł umowę na wykonanie usług, dostaw lub robót budowlanych, objętych odpowiednio dotacją albo grantem udzielonych beneficjentowi przez właściwy fundusz, wskazaną w umowie o dofinansowanie.

Art. 3. Formami pomocy, które przysługują beneficjentowi, są:

moratorium windykacyjne w zakresie należności, o których mowa w art. 4;
ochrona beneficjenta realizowana w szczególności przez automatyczne:
a) przedłużenie okresu realizacji przedsięwzięcia lub zadań,
b) wstrzymanie naliczania odsetek,
c) zawieszenie czynności dochodzenia należności,
d) przywrócenie do obowiązywania umowy o dofinansowanie wypowiedzianej wyłącznie z powodu niedotrzymania terminu;
zapewnienie mechanizmu kontynuacji realizacji poprzez:
a) umożliwienie kontynuacji z dotychczasowym wykonawcą w przedłużonym terminie, albo
b) wybór nowego wykonawcy oraz uruchomienie zaliczki na dokończenie inwestycji na zasadach określonych w art. 9;
upoważnienie właściwego funduszu przez beneficjenta do dochodzenia w jego imieniu zwrotu należności od wykonawcy na zasadach określonych w art. 10;
umorzenie należności w całości lub w części, rozłożenie płatności całości lub części należności na raty lub odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, na zasadach określonych w art. 12.
Z form pomocy, o których mowa w ust. 1, może skorzystać również spadkobierca beneficjenta, o ile w dniu otwarcia spadku należał do kręgu spadkobierców ustawowych beneficjenta, który przyjął spadek, zwany dalej „spadkobiercą”.
Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że jest więcej niż jeden spadkobierca, spadkobierca może skorzystać z form pomocy, o których mowa w ust. 1, pod warunkiem przedłożenia oświadczenia pozostałych spadkobierców, że wyrażają zgodę na przyznanie pomocy temu spadkobiercy.

Art. 4. [Moratorium windykacyjne]

Z dniem wejścia w życie ustawy właściwe fundusze wstrzymują na okres 6 miesięcy wszelkie czynności zmierzające do dochodzenia należności od beneficjentów albo ich spadkobierców, o których mowa w art. 1 ust. 2, jeżeli należność pozostaje w związku wyłącznie lub w przeważającej części z niedotrzymaniem terminu realizacji przedsięwzięcia lub zadań.
W okresie, o którym mowa w ust. 1:
a) nie nalicza się odsetek od należności objętych moratorium;
b) nie wszczyna się nowych postępowań egzekucyjnych w celu dochodzenia należności objętych moratorium;
c) zawiesza się postępowania egzekucyjne prowadzone w celu dochodzenia należności objętych moratorium.
Moratorium, o którym mowa w ust. 1, nie ogranicza uprawnień beneficjenta do kontynuowania realizacji przedsięwzięcia lub do podejmowania czynności wobec wykonawcy.

Art. 5. [Wniosek o ochronę beneficjenta]

Wniosek o ochronę beneficjenta składa się do właściwego funduszu w formie pisemnej.
Wniosek o ochronę beneficjenta składa się w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Wniosek o ochronę beneficjenta zawiera co najmniej:
a) imię i nazwisko, adres miejsca zamieszkania oraz numer PESEL beneficjenta;
b) oznaczenie umowy o dofinansowanie;
c) wskazanie, że niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy o dofinansowanie polega na niedotrzymaniu terminu realizacji przedsięwzięcia lub zadań;
d) oświadczenie, że beneficjent nie dokonał zwrotu należności;
e) wskazanie, czy beneficjent:
– kontynuuje realizację z dotychczasowym wykonawcą, albo
– wybiera nowego wykonawcę.
W przypadku gdy wniosek o ochronę beneficjenta składa spadkobierca, dołącza do niego również prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowane poświadczenie dziedziczenia oraz dokumenty potwierdzające przynależność do kręgu spadkobierców ustawowych beneficjenta.
Wniosek o ochronę beneficjenta może zostać złożony również przez beneficjenta albo jego spadkobiercę, gdy umowa o dofinansowanie została wypowiedziana przez właściwy fundusz wyłącznie z powodu niedotrzymania terminu realizacji przedsięwzięcia lub zadań.

Art. 6. [Automatyzm ochrony – skutki doręczenia wniosku]

Ochrona beneficjenta następuje z dniem doręczenia właściwemu funduszowi wniosku o ochronę beneficjenta spełniającego warunki, o których mowa w art. 5 ust. 1–5.
Z dniem, o którym mowa w ust. 1:
a) okres realizacji przedsięwzięcia lub zadań objętych umową o dofinansowanie ulega przedłużeniu o 12 miesięcy okres realizacji przedsięwzięcia lub zadań objętych umową o dofinansowanie ulega przedłużeniu o 12 miesięcy; (dla wniosków składanych przed 22 kwietnia 2024, okres ten zostanie przedłużony do 31 grudnia 2026).;
b) wstrzymuje się naliczanie odsetek od należności w zakresie wynikającym wyłącznie z niedotrzymania terminu realizacji;
c) zawiesza się wszelkie czynności dochodzenia należności w zakresie, o którym mowa w pkt 2.
Skutki, o których mowa w ust. 2, następują z mocy prawa i nie wymagają wydania decyzji, postanowienia, zawarcia aneksu ani złożenia dodatkowych oświadczeń.
Weryfikacja przez właściwy fundusz ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy:
a) umowa o dofinansowanie została wypowiedziana wyłącznie z powodu niedotrzymania terminu realizacji albo mogła zostać wypowiedziana z tej przyczyny, lub
b) należność powstała w związku wyłącznie lub w przeważającej części z niedotrzymaniem terminu realizacji.
Jeżeli w wyniku weryfikacji, o której mowa w ust. 4, właściwy fundusz stwierdzi brak spełnienia przesłanek ochrony, zawieszenie czynności dochodzenia należności oraz wstrzymanie naliczania odsetek ustają na przyszłość z dniem doręczenia beneficjentowi pisemnej informacji o wyniku weryfikacji; dokonane czynności ochronne pozostają skuteczne za okres poprzedzający doręczenie tej informacji.

Art. 6a 1.Złożenie wniosku o ochronę beneficjenta nie stanowi podstawy do ponownej oceny kwalifikowalności przedsięwzięcia, kosztów kwalifikowanych ani warunków przyznania dofinansowania określonych w umowie o dofinansowanie.

2. W okresie ochrony właściwy fundusz dokonuje wyłącznie czynności niezbędnych do:

a) weryfikacji przesłanek objęcia ochroną,
b)kontroli realizacji przedsięwzięcia w zakresie określonym w ustawie,
c) rozliczenia przedsięwzięcia po jego zakończeniu.

Art. 6b 1.W okresie ochrony beneficjenta właściwy fundusz nie może wypowiedzieć umowy o dofinansowanie z powodu przekroczenia pierwotnego terminu realizacji przedsięwzięcia.

2. Wypowiedzenie umowy z innych przyczyn jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku:

stwierdzenia podrobienia dokumentów,
świadomego wprowadzenia funduszu w błąd,
trwałej niemożności osiągnięcia efektu rzeczowego przedsięwzięcia.

Art. 7. [Przywrócenie umowy – przypadki wypowiedzenia]

W przypadku, gdy umowa o dofinansowanie została wypowiedziana przez właściwy fundusz wyłącznie z powodu niedotrzymania terminu realizacji, z dniem doręczenia wniosku o ochronę beneficjenta:
a) umowę uznaje się za przywróconą do obowiązywania;
b) wypowiedzenie traci skutek prawny;
c) odsetki naliczone wyłącznie z tytułu niedotrzymania terminu realizacji ulegają umorzeniu.
Przepisów ust. 1 nie stosuje się do przypadków, w których wypowiedzenie umowy nastąpiło z innych przyczyn leżących po stronie beneficjenta.

Art. 8. [Ograniczenie kontroli]

W sprawach objętych wnioskiem o ochronę beneficjenta właściwy fundusz może przeprowadzić nie więcej niż jedną kontrolę realizacji przedsięwzięcia lub zadań
w zakresie zgodności z umową o dofinansowanie.
Ponowna kontrola jest dopuszczalna wyłącznie w razie uzasadnionego podejrzenia:
a) podrobienia lub przerobienia dokumentów, albo
b) świadomego wprowadzenia właściwego funduszu w błąd
– w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia tych okoliczności.

Art. 9. [Kontynuacja realizacji i zaliczka na dokończenie inwestycji]

Beneficjent może kontynuować realizację przedsięwzięcia lub zadań:
a) z dotychczasowym wykonawcą – w terminie przedłużonym zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1, albo
b) z nowym wykonawcą – na zasadach określonych w ust. 2–10.
W przypadku wyboru nowego wykonawcy, nowy wykonawca przedstawia oświadczenie banku:
a) o posiadanych środkach finansowych, albo
b) o zdolności kredytowej
– wystarczających do realizacji zakresu prac koniecznych do zakończenia przedsięwzięcia lub zadań.
Narodowy Fundusz finansuje przekazanie środków na dokończenie inwestycji w formie zaliczki, zwanej dalej „zaliczką uzupełniającą”.
Zaliczka uzupełniająca wynosi 25% wartości pierwotnie przyjętej do finansowania dla danego przedsięwzięcia lub zadań w ramach umowy o dofinansowanie.
Zaliczka uzupełniająca jest przekazywana w terminie do 90 dni od dnia:
a) wyboru nowego wykonawcy przez beneficjenta, oraz
b) przedstawienia dokumentów, o których mowa w ust. 2.
Po przekazaniu zaliczki uzupełniającej, suma środków publicznych przeznaczonych na realizację danego przedsięwzięcia lub zadań w tym mechanizmie nie przekracza 75% wartości pierwotnie przyjętej do finansowania.
Beneficjent może:
a) pokryć brakującą część kosztów do poziomu 100% ze środków własnych, albo
b) zdecydować o realizacji przedsięwzięcia lub zadań w zakresie odpowiadającym finansowaniu do 75% wartości, z zastrzeżeniem wymogów Programu w zakresie minimalnych efektów rzeczowych i ekologicznych.
Zaliczka uzupełniająca może zostać przekazana:
a) beneficjentowi, albo
b) bezpośrednio nowemu wykonawcy – na pisemny wniosek beneficjenta.
Nowy wykonawca odpowiada wyłącznie za zakres prac wykonanych przez siebie.
Przepisy ust. 2–9 stosuje się odpowiednio w przypadku spadkobiercy.
W przypadku gdy zaliczka uzupełniająca, o której mowa w ust. 3, jest przekazywana na rachunek beneficjenta, jej wypłata następuje pod warunkiem złożenia przez beneficjenta weksla własnego in blanco wraz z deklaracją wekslową na rzecz właściwego funduszu.
Weksel, o którym mowa w ust. 11, stanowi zabezpieczenie roszczeń właściwego funduszu związanych z wykorzystaniem zaliczki uzupełniającej niezgodnie z przeznaczeniem albo niewykonaniem przedsięwzięcia lub zadań w przedłużonym terminie.
W przypadku przekazania zaliczki uzupełniającej bezpośrednio na rachunek nowego wykonawcy, złożenie weksla przez beneficjenta nie jest wymagane, chyba że właściwy fundusz uzna je za konieczne ze względu na sposób rozliczenia przedsięwzięcia.
Szczegółowy sposób ustanowienia zabezpieczenia, w tym wzór deklaracji wekslowej, określa właściwy fundusz, mając na uwadze konieczność zapewnienia prawidłowego wykorzystania środków publicznych oraz proporcjonalność zabezpieczenia.
Wniosek o płatność końcową może zostać złożony w terminie 90 dni od dnia zakończenia przedsięwzięcia, z uwzględnieniem przedłużonego terminu realizacji.

Art. 10. [Dochodzenie należności od wykonawcy – upoważnienie i regres]

W przypadku gdy beneficjent objęty ochroną, o której mowa w art. 6, wybierze nowego wykonawcę w trybie art. 9, z dniem doręczenia właściwemu funduszowi oświadczenia o wyborze nowego wykonawcy:
a) wierzytelność przysługująca beneficjentowi wobec dotychczasowego wykonawcy, związana z realizacją przedsięwzięcia objętego umową o dofinansowanie,
b) roszczenia o zwrot środków przekazanych dotychczasowemu wykonawcy,
c) roszczenia odszkodowawcze związane z niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem umowy przez dotychczasowego wykonawcę

— przechodzą z mocy prawa na właściwy fundusz, do wysokości środków wypłaconych w ramach umowy o dofinansowanie oraz środków przekazanych w trybie art. 9.

2. Przejście wierzytelności, o którym mowa w ust. 1, następuje bez potrzeby zawierania odrębnej umowy, udzielania pełnomocnictwa ani składania dodatkowych oświadczeń przez beneficjenta.

3. Właściwy fundusz staje się w zakresie, o którym mowa w ust. 1, wierzycielem uprawnionym do dochodzenia należności na własny rachunek, w tym do:

a) prowadzenia windykacji pozasądowej,
b) wytaczania powództw,
c) uczestniczenia w postępowaniach egzekucyjnych,
d) zawierania ugód.

4. Przejście wierzytelności nie wyłącza uprawnienia beneficjenta do dochodzenia od dotychczasowego wykonawcy roszczeń przewyższających zakres przejętej wierzytelności.

5. Do dochodzenia należności, o których mowa w ust. 1, właściwy fundusz oraz Narodowy Fundusz są zwolnione od opłat sądowych.

6. Przepisy ust. 1–5 stosuje się odpowiednio w przypadku spadkobiercy beneficjenta.

Art. 11. [Brak dochodzenia od właściwego funduszu]

Od właściwego funduszu nie dochodzi się kwoty należności niezwróconej przez beneficjenta i nieodzyskanej od wykonawcy.

Art. 12. [Ulgi w spłacie należności ]

1. Beneficjent objęty ochroną na podstawie niniejszej ustawy nie jest zobowiązany do wykazywania swojej sytuacji życiowej ani majątkowej w celu skorzystania z form pomocy przewidzianych w ustawie.

2. Przyznanie pomocy, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1–4, następuje wyłącznie na podstawie spełnienia przesłanek określonych w niniejszej ustawie, w szczególności związku należności z niedotrzymaniem terminu realizacji przedsięwzięcia.

@slowemprzedsiebiorcy

d.dziuba@lexvindico.pl